آرتروز ستون فقرات

4ستون-مهره-ها

ستون فقرات انسان از 24 مهره (بجز ساکروم و کوکسیکس) تشکیل شده که بر روی هم قرار گرفته اند. قست اصلی هر مهره را جسم مهره می نامند که به شکل یک استوانه است. یک حلقه استخوانی به پشت جسم مهره ستون فقرات چسبیده است. روی هم قرار گرفتن این حلقه ها کانالی استخوانی را ایجاد می کند که به آن کانال اسپاینال Spinal canal یا کانال ستون مهره می گویند. نخاع در درون این کانال قرار گرفته و به توسط آن محافظت می شود.

از پشت و دو طرف حلقه استخوانی مهره برجستگی هایی بیرون زده است. دو برجستگی از مهره بالایی با دو برجستگی از مهره پایینی در کنار هم قرار گرفته و مفصلی به نام فاست Facet joint را می سازند. در واقع جسم مهره ها با توسط دیسک بین مهره ای به هم متصل شده و حلقه های استخوانی پشت جسم مهره به توسط مفاصل فاست به هم وصل می شوند.

سطح رویی این برجستگی ها در محل مفصل به توسط غضروف پوشیده شده است. وظیفه این غضروف تسهیل حرکت سطوح فاست بر روی هم است.

علائم و نشانه ها

مهمترین علامت آرتروز مفصل فاست ستون فقرات درد است. این درد که خود را بصورت کمردرد نشان میدهد بعد از مدتی بی حرکتی و استراحت و در هنگام شروع مجدد حرکت بیشتر می شود. خم شدن کمر به طرفین و به عقب هم می تواند موجب درد شود. درد معمولا در پشت کمر احساس شده و می تواند به باسن ها انتشار یابد.

تشخیص آرتروز مفاصل فاست ستون فقرات به عنوان منشا کمردرد معمولا با توجه به شکایات بیمار و معاینه وی به توسط پزشک امکانپذیر است. در این راستا پزشک از روش های تصویر برداری مانند رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن و ام آر آی هم استفاده میکند. یکی از روش های تشخیصی این بیماری تزریق ماده بیحسی در مفصل است.

پزشک با کمک فلوروسکوپ و با استفاده از یک سوزن بلند مقداری ماده بیحسی را در مفصل فاست تزریق میکند. در صورتیکه منشا کمردرد آرتروز مفصل فاست ستون فقرات باشد درد بیمار بلافاصله از بین میرود. از بین رفتن درد نشانه این است که منشا کمر درد مفصل فاست بوده است. 

علت ها و دلایل

جهت قرار گرفتن فاست ها طوری است که سطوح آنها در کنار هم حرکت کرده و سر میخورند و فشار زیادی به این سطوح مفصلی وارد نمی شود. وارد شدن فشار زیاد بر روی این مفاصل موجب ساییده شده غضروف آن ها می شود.

حرکت بین دو مهره مجاو در سه محل است که شامل دیسک بین مهره ای در جلو و دو مفصل فاستی در پشت است. وقتی که به علت فشارهای زیاد وارد شده به دیسک ارتفاع آن کم میشود سطوح فاست ها به هم نزدیک تر شده و در نتیجه با فشار بیشتری بر روی هم ساییده می شوند و این ساییدگی موجب آسیب غضروف آن ها می شود.

شکستگی ستون مهره، شکستگی فاست ها، آسیب های رباط های اطراف ستون مهره و آسیب های دیسک هم می توانند موجب تغییر در جهت حرکت فاست ها و در نتیجه افزایش فشار درون آن ها می شود.

بتدریج و با سایش مکرر سطوح مفصلی فاست بر روی هم غضروف این مفاصل نازک شده و کم کم از بین می رود. این پدیده آسیب غضروفی را آرتروز یا استئوآرتریت یا ساییدگی مفصل فاست می گویند. در واقع شایعترین علت آرتریت مفاصل فاست ستون فقرات ، استئوآرتریت است. در این روند، بدن در اطراف مفصل ساییده شده شروع به ساختن استخوان های اضافه می کند که به آن استئوفیت Osteophyte یا خار Bone spur می گویند. این استخوان های اضافه از لبه مفاصل بصورت برجستگی بیرون می زنند و می توانند موجب تنگ شدن فورامن و کانال استخوانی شده و به ریشه های عصبی و حتی به نخاع فشار وارد کنند. 

راه ها و روش های درمان

درمان این بیماری در غالب اوقات بدون استفاده از عمل جراحی است. مهمترین اقدامات درمانی عبارتند از

    یکی دو روز استراحت

    دوری از فعالیت های سنگین بدنی برای یکی دو هفته

    استراحت روی محل نه چندان نرم و با زانو های خم

    گرم کردن کمر

    استفاده از داروهای ضد التهاب و شل کننده عضلانی

    استفاده از کشش به توسط فیزیوتراپ

    آموزش و انجام حرکات کششی و تقویتی ستون مهره

در صورتیکه اقدامان فوق موثر واقع نشد ممکن است تزریق کورتیکواستروئید به توسط پزشک و با هدایت فلوروسکوپ در مفصل فاست بتواند درد بیمار را تسکین دهد.

در صورتیکه هیچکدام از روش ها فوق نتوانستند درد بیمار را از بین ببرند می توان از عمل جراحی استفاده کرد. دو نوع جراحی برای این بیماری مورد استفاده قرار میگیرد که عبارتند از